Framtida:
160 elevar. 60 kyr og 500.000 liter mjølk. 3.338 m² fjos og 409 m² undervisningsdel, med køyrbart fôrbrett, smitteslusar og galleri.
Fjosmesterkontor og grupperom i rein sone.
Eller kanskje heller ned mot 35 kyr og mindre mjølk, på mindre areal og til langt lågare pris?
– Dette er eigentleg ei gladsak, meiner Anne Kristin Bruns, leiar i opplæringsutvalet i Rogaland fylkeskommune.
– Me skal bruka 50 millionar på å bygga nytt fjos på Øksnevad! Det er det ei god nyheit at me får til i fylkeskommunens situasjon, seier KrF-politikaren.
Tråkker på kvarandre
Alle dei folkevalde er einige om at det trengst nytt undervisningsfjos. Det gamle er frå 1997, utdatert og trongt.
Så trongt, seier avdelingsleiar Linda Renate Johnsen, at det går ut over dyrevelferda.
– Halar og bein stikk ut der andre trakkar, derfor har me redusert talet på dyr. Fôrbrettet er for smalt til at me kan gi ulikt fôr til mjølkekyr og kyr i andre produksjonsstadium. Dette gjer òg at elevane sjeldan får gå i fjøset, for me kan berre ha sju-åtte personar der samstundes. Det gir dårlegare undervisningsutbytte, meiner Johnsen.
Fjoset er ikkje direkte ulovleg, for lovverket gir rom for unntak i gamle fjos. Men flinke elevar ser straks at læraren står i klasserommet og underviser i ei forskrift om hald av storfe som skulen sjølv ikkje oppfyller, legg ho til.
Ekstra areal: HMS for elevar
Saman med Senterparti-politikar Vilde Bilstad, vara til fylkestinget frå Orre, viser ho Jærbladet rundt i fjoset.
Langs fôrbrettet mellom båsane får dei ikkje gå i fred; det er så smalt at dei må sno seg mellom mular som nappar, nafsar, sleiker og plukkar på dei.
Her er det berre god stemning.
Men handtering av storfe er noko av det farlegaste ein gjer i landbruket.
– Det er mange dødsulukker med storfe. Når ein skal ha 15 elevar i eit fjos, uerfarne ungdommar som skal læra å handtera desse dyra utan fare for å bli sparka, stanga eller klemt, må ein ha ekstra areal for å ha god HMS, seier dei to.
– Øydeleggande
Torsdag skal politikarane i fylkesutvalet ta stilling til byggeplanane:
Vil fleirtalet bli overtydd om at det trengst eit stasfjos med stor mjølkeproduksjon til 85 millionar, slik skulen vil og fylkesdirektøren har gått inn for?
– Alternativet vil øydelegga grunnlaget for å framstå som relevante, meiner Johnsen.
Ho er òg prosjektleiar for den såkalla Øksnevadvisjonen. Ifølge fylkeskommunen går den ut på å «styrke skolens rolle som ein moderne og fremtidsrettet skole for landbruket.»
Kva er godt nok?
Ryktet til dagens Øksnevad-fjos er ifølge Johnsen og Bilstad at storfeavdelinga er utdatert. Dette bidrar til at potensielle elevar heller søker seg til landbruksskular andre stader i landet, særleg til Tomb vgs. i Østfold og til KVS Lyngdal, meiner dei.
– Grunnsteinen i landbruksutdanninga er eit godt fjos, seier Johnsen.
Ingen ser ut til å vera ueinige i dette. Spørsmålet til fleirtalspolitikarane i Høgre, Frp, KrF og Venstre er kva som er godt nok.
– Skuledrift, ikkje gardsdrift
Dei synest ikkje at fylkesdirektøren har gitt gode nok argument for at det er pedagogisk nødvendig å gå for prosjektet til 85 millionar kroner.
– Saka tar utgangspunkt i driftsomsyn og talet på dyr som blir vurdert å gi optimal gardsdrift. Men me skal driva skule, ikkje gard. Dei må begrunna tydelegare korfor dette er skulefagleg rett, seier Kenneth Austrått, Høgre-politikar og nestleiar i fylkets opplæringsutval.
Det same meiner opplæringsutvalets leiar, Anne Kristin Bruns (KrF).
– Skular andre stader i landet har bygd billegare. Ja, nokre har færre elevar. Men det er uansett viktig at me tar dei rundane, seier ho.
Vil sjå mindre og billegare
Før fylkesutvalet kjem saman, har dette fleirtalet dermed bede fylkesdirektøren komma til dei med eit nytt notat.
Det skal gi svar på om prosjektet kan komma ned på 50 millionar kroner – som er summen dei har sett av i budsjettet. Dei vil også ha vurdering av undervisningsbehovet for eit visst antal dyr, vurdering av langt rimelegare materialval og av strammare areal, utan at det skal svekka undervisningskvaliteten.
Notatet er nå levert, men kom etter at Jærbladet hadde snakka med fleirtalspolitikarane. I utgreiinga held fylkesdirektøren fast ved at det høge ambisjonsnivået er nødvendig «for å møte forventningene som ligger i Øksnevadsvisjonen sitt mål om å bli 'landets mest jordnære og matnyttige arena for læring, mestring og utvikling'».
Kravet om å sjå på billegare løysingar er ikkje eit signal om at dei folkevalde vil senka ambisjonane for Øksnevad vgs., ifølge Kenneth Austrått.
– Øksnevad har eit stort investeringsbehov. Dei har fleire ting som må opp til dagens standard, mellom anna for gris. Me vil sørga for både ku og gris. Men mange skular har store investeringsbehov, og me må ned med nivået på fleire, elles klarer me det ikkje, seier han.
«First Price»
Høgre er ein del av fleirtalet. Men mindretalet – Senterpartiet, Ap, Inp og Raudt – har ikkje gitt seg.
Bente Gro M. Slettebø, som representerer Sp i opplæringsutvalet, håpar at dei andre kan snu når dei får informasjonen dei spør etter.
– Øksnavad-visjonen er å gi Rogaland den landbruksskulen som me fortener og som er matfylket Rogaland verdig. Me kan ikkje då bygga eit First Price-fjos i staden for merkevare, meiner Slettebø.