– Han imponerer meg. Han er modig. Eg blir veldig rørt av å tenke på det. Han er så ung, og samtidig så har han det han har, fortel Juan Guillermo Lopez Salas.
Det brestar litt i stemma til 68-åringen når han snakkar om eleven sin. Han er trenar og prosjektleiar for det heilt unike prosjektet i Sarpsborg karateklubb.
Ute på matta i karateklubben balanserer 10 år gamle Casper på små puter. Kledd i kvit drakt og med gult belte rundt livet. Stolt viser han fram kva han har lært.
Han ser ut som ein heilt vanleg 10 år gamal gut.
Men for tre og eit halvt år sidan endra livet seg for familien. Casper fekk påvist den livstruande sjukdommen barnedemens.
Ein sjukdom det i dag ikkje finst ein kur for.
– Det er ein litt annan kvardag, sjølvsagt. Men, ja. Vi lever no, som vi seier, fortel pappa Jørgen Erlandsson.
Og det som gir lys i kvardagen for både foreldre og Casper er prosjektet til karateklubben i Østfold som i si tid starta med karate for synshemma.
– Utviklinga har vore heilt enorm. Når vi starta prosjektet, så hadde vi null erfaring med born eller ungdommar. Det var veldig spanande å sjå då han kom til oss og enda meir spanande når vi fekk vite at han hadde barnedemens, seier Juan Lopez.
Betyr veldig mykje
«Husk at du skal gå framover. Sitt på hesten. Du skal gå framover med han. Du skal blokkere med han. Og slå med han», lyder instruksen frå trenaren.
10 år gamle Casper er nesten blind. Han orienterer seg etter lyset som slepp inn i sidesynet og lydane i rommet.
To gonger i veka trenar Casper karate. På kort tid har han tatt enorme steg.
På sidelinja står far Jørgen Erlandsson og observerer og gler seg over det sonen presterer ute på matta.
– Eg blir jo stolt då. Veldig stolt. Det betyr jo veldig mykje for han. Han er veldig inkludert her. Så det synest jo han er kjempefint. Han gler seg veldig kvar dag.
10-åringen er som mange andre på sin alder. Han er ikkje heilt komfortabel med å bli intervjua og likar best å svare i korte setningar. Men når vi ser han ute på matta kjem det tydeleg fram at aktiviteten betyr mykje for han.
– Alt, svarar han på det spørsmålet.
«Kata» heiter faguttrykket for det han driv med. Ein kan sjå på det som ein kamp mot ein tenkt motstandar. Her handlar det om korrekt teknikk, styrke, tempo, balanse, rytme og uttrykk.
– Når ein har gjort det mange gonger, så hugsar ein på det. Det tok ikkje så lang tid å lære det. Eg trudde det skulle vere vanskeleg i starten, men det var ikkje så vanskeleg til slutt, forklarar 10-åringen.
Syver frå «Team Pølsa» er førebilete
Streng disiplin er ofte det som kjenneteiknar kampsporten karate.
Ein aldersskilnad på 58 år er likevel ingen hindring for at Casper og trenaren Juan Lopez har fått eit heilt unikt forhold.
– Du kan tenke deg! Eg er 68 år, han er ti år. Det blir nesten som ein bestefar, seier trenaren og smiler.
– Det er ikkje alltid lett å bygge ein relasjon, men med han gjekk det veldig fort, legg han til.
– Han er bra. Han lærer meg, svarar Casper.
Ein annan som har betydd mykje for Casper og familien er Syver Blindheim frå TV-serien «Team Pølsa». Han var med å gi den alvorlege sjukdommen eit ansikt og rørte ein heil nasjon.
– Det er jo berre å ta av seg hatten for det dei gjer. Vi har valt å vere opne etter det i grunn og på grunn av det. Det har betydd veldig mykje, seier far til Casper.
«Ikke grin da, pappa»
Viktigare enn karaten
Høyrselen er Casper sin viktigaste reiskap for å navigere. Han har ei spesiell evne til å meistre og hugse mønsteret ute på bana som han skal gjennom. Øvinga som gir gult belte er det ofte mange vaksne som kan slite med i fleire år, ifølgje trenaren til Casper.
– Han klarte det på to til tre veker.
Det har også gitt resultat. På eit stemne i Göteborg tok Casper gull i sin klasse.
– Det er stas, altså. Kjempestas. Eg blir stolt, svarar pappa Jørgen.
For trenaren var også det stas. Men langt frå det viktigaste.
– Viss vi kan gjere noko for å forbetre livet hans, for å gi litt «delay» for at han skal få det litt betre i livet sitt, då har vi oppnådd ganske mykje. Då kjem karate litt på sida.
Pappa er ikkje i tvil om at karaten har vore viktig for Casper i kvardagen.
– Det har hatt veldig mykje betydning, eigentleg. Vi ser jo det på han òg. Det er noko han gler seg veldig til. Eg vil jo seie balansen hans har blitt ein del betre. Han trener jo mykje balanse her.
Finst ingen kur
Anne Rita Øksengård er forskingssjef hjå Nasjonalforeningen for folkehelsen.
Ho fortel at i dag er det rundt 30 born i Noreg med same diagnose som Casper. Det er over 100 årsaker til sjukdommen. Han er arveleg, men ein kan ikkje på førehand seie kven som får den.
– Fysisk aktivitet er jo viktig. Vi veit jo det er viktig for alt, men særleg her så gir det ein auka meistringsfølelse. Det kan gi betre balanse, betre koordinasjon og ikkje minst denne gleda av fellesskapet. Å vere saman med andre og få til noko i kvardagen sin som er viktig her og no.
– Dessverre så er det ingen kur. Og vi har ingen kunnskap om at fysisk aktivitet korkje bremsar eller stoppar denne typen sjukdom. Men det er kjempeviktig, og det har vi jo sett her.