Klimaendringane gjer at flåtten vaknar til liv tidlegare på våren og spreier seg til nye deler av landet. For dyr på beite har den vesle blodsugaren blitt mykje farlegare enn ørn og andre rovdyr.
TETT I TETT PÅ SAUEN: Flåtten trivst best der ulla ikkje gror, som under haka og i armholene.
Foto: Ragnhild Nyhammer / NRK
På ei øy i Solund kommune, har Hågøy Villsaulag gjennomført årets første sauesanking. Under sankinga merka dei uvanleg mykje flått der ulla ikkje strekker til.
– Eg har aldri sett så mykje flått før. Vi har heldigvis fått behandla dyra no, seier Anne Marie Gåsvær, styreleiar av Hågøy Villsaulag.
Det kryr av blodsugere på dei søte små. Anne Marie Gåsvær noterer ned dyra undervegs
Beitedyra i Solund er ikkje dei einaste som lever farleg.
Kvart år blir om lag 300 000 lam i Noreg smitta av den flåttborne sjukdomen sjodogg, og mange av dei døyr fordi immunforsvaret blir svakare.
Flåttsmitte har blitt den vanlegaste dødsårsaka for dyr som beitar i fjellet
Fleire bønder har merka til flåttauka.
Omringa av blåbærlyng med utsikt over Naustdal, går geitebonde Vigleik Øvrehus Kalland. Han sjekkar dyra etter å ha mista fleire kje til flåtten.
– Ei veke etter at vi tok dyra ut på innmarksbeite, merka vi at det eine var veldig slapt. Vi tok det inn i fjøset, men forma blei ikkje betre. Etter berre ei veke døde fem dyr.
–Vi pleier spesielt å sjekke rundt halsen og snuten, seier Vigleik Øvrehus Kalland mens han ser etter flått.Foto: Ragnhild Nyhammer / NRKEin flått blei funne på snutenFoto: Ragnhild Nyhammer / NRKFoto: Ragnhild Nyhammer / NRK
Tidlegare har han knapt funne ein einaste flått på dyra. Kanskje ein eller to i løpet av sesongen.
– Vi må nokk begynne å behandle for flått kvart år framover. Det er veldig leit å finne døde dyr på beite.
– Flått tek fleire liv enn rovvilt
Erik Georg Granquist, professor i produksjonsdyrmedisin ved Noregs miljø- og biovitskaplege universitet (NMBU) seier at flåttsjukdom er ein av dei vanlegaste dødsårsakene til sau og lam.
– Dødsfall som følgje av flått er meir vanleg enn dødsfall av rovdyr. Flåttsjukdom er såpass utbreidd, og eg trur det er meir underrapportert fordi vi har mangelfulle registreringar, seier Granquist.
Granquist ser at utfordringa berre veks.
– Vi kjem til å sjå meir flått og flåttsjukdom i framtida grunna klimaendringane. Vi får eit varmare og våtare klima. Flåttbestanden kjem til å fortsette å auke.
Flåtten er observert lengre nord i landet og høgare opp i fjellet. I fjor blei det observert flått i Vadsø.
– Flåtten likar fuktige område, så han trivst best ved kysten. Men han spreier seg. Det kjem meir flått Nord i landet, i Innlandet og på Austlandet.
Professoren understrekar at førebygging er nøkkelen
– For at dyra ikkje skal få antibiotikaresistens ber vi folk unngå behandling og heller drive med førebygging.
Flåttmiddel er ei flytande væske ein drypp direkte på huda, og fører som ei stripe over ryggen til sau og geit.
