Regjeringa stoppar billigstraum til datasenter

Kommunesenteret Gaupne sett frå Kollhaug — LUSTER: Bluefjords er eit norsk datasenterselskap med tilhald i Jostedalen i Luster kommune. Selskapet har vorte eit sentralt døme i den nasjonale debatten om kva norsk vasskraft skal brukast til, og kven som skal ha rett på rimeleg straum. Foto: Luster kommune

Med eit pennestrok gjer regjeringa det vanskelegare for datasenter å skaffe seg billeg konsesjonskraft.

– Dette er gode nyheiter. Det svekkjer utbyggingspresset frå internasjonale tek-gigantar som snikar i kraftkøen, seier Sofie Marhaug, energipolitisk talskvinne i Raudt.

Rundt om i kraftkommunane er responsen annleis.

NRK har snakka med fleire rasande ordførarar som fortvilar over at datasenter brått og utan førehandsvarsel skal reknast som industri.

Bluefjords datasenter like ved Jostedalselva og Statkrafts trafostasjon i Luster. — Korleis vi kategoriserer eit datasenter, er ikkje berre eit akademisk spørsmål. Mange stader i landet er det av eksistensiell betydning for kommuneøkonomien. På bilete: Bluefjords datasenter like ved Jostedalselva. Foto: NRK

For å forstå striden må vi gå tilbake til 2018. Då slo staten fast at datasenter ikkje skulle reknast som industri.

I staden blei straumbruken definert som «alminneleg forbruk».

Konsekvensen var at kraftkommunane stod fritt til å tilby datasentera rimeleg konsesjonskraft, på lik linje med vanlege hushaldningar.

Konsesjonskraft er ein lovfesta rett kommunar og fylkeskommunar har til å kjøpe ein del av straumen som blir produsert i kraftverka i deira område. Denne krafta skal dei få kjøpe til ein rimeleg pris (ofte kalla kostpris).

Bakgrunnen er ein «samfunnskontrakt» mellom staten og lokalsamfunna. Når ein kommune gir frå seg verdifull natur, demmer opp elvar og legg store areal under vatn for å produsere kraft til storsamfunnet, skal kommunen sitje att med noko av verdiskapinga. Konsesjonskrafta er ein del av betalinga for dei ulempene og naturinngrepa utbygginga fører med seg.

Då ordninga vart etablert tidleg på 1900-talet, var målet at kommunane skulle ha tilgang på rimeleg kraft for å byggje opp lokalt næringsliv og sikre straum til innbyggjarane. Det skulle gjere det attraktivt å bu og drive verksemd i distrikta.

Lova seier at kommunane berre kan bruke konsesjonskrafta til det som blir kalla alminneleg elektrisitetsforsyning.

Striden står om kva som fell inn under «alminneleg forsyning». Fram til no har datasenter vore rekna som dette. Når regjeringa no definerer datasenter som industri, betyr det at dei hamnar i same kategori som store fabrikkar (til dømes Hydro eller Elkem). Slik tungindustri har tradisjonelt ikkje hatt rett på konsesjonskraft, fordi dei har så enormt kraftbehov at dei ville «slukt» alt kommunen har til rådigheit.

Ved å flytte datasentera over i industrikategorien, mistar kommunane retten til å bruke sin billige kraftkvote som lokkemat for å få slike selskap til å etablere seg lokalt.

Krypto-smell i Luster

I Luster i Sogn fekk definisjonen direkte følgjer for det engelskbaserte datasenteret Bluefjords.

Fordi dei var «tenesteytande næring» (og ikkje «industri») fekk dei tilslag på å kjøpe rimeleg konsesjonskraft til 50–55 øre per kWh

Avtalen blei etter kvart eit omdømme-problem for kommunen då det kom for ein dag at opp mot ein tredel av straumen gjekk til utvinning av kryptovaluta.

No blir det slutt på denne rabattordninga.

– Sidan det ikkje lenger er mogleg å bruke konsesjonskraft til datasenter, er denne avtalen utan verdi, seier Andreas Wollnick Wiese (Sp), som er ordførar i Luster.

Han karakteriserer grepet som «distriktsfiendtleg» og eit angrep på den lokale sjølvråderetten.

– Dette handlar om vår moglegheit til å bruke eigne ressursar til å byggje gode lokalsamfunn, seier han.

Bluefjords er eit norsk datasenterselskap med base i Jostedalen i Luster kommune, i Vestland fylke. Selskapet har vorte eit sentralt døme i den nasjonale debatten om kva norsk vasskraft skal brukast til, og kven som skal ha rett på rimeleg straum. — – Det er meiningslaust at krafta ikkje skal brukast lokalt for å unngå store overføringstap, berre fordi regjeringa endrar spelereglane over natta, seier Luster-ordførar Andreas Wiese.

– Arrogant politikk

Vik-ordførar Roy-Egil Stadheim (Ap) meiner den nye datasenter-definisjonen kjem «heilt ut av det blå».

– Regjeringa sparkar beina under oss. Vi har brukt mykje ressursar på arealplanar for å bruke krafta der ho blir produsert, seier han.

– Moderne datasenter skaper arbeidsplassar og gir varme til anna næring. No sender vi i staden verdiskapinga til sentrale strok. Det er ein arrogant og feilslått politikk.

Landssamanslutninga av vasskraftkommunar (LVK) har sendt brev til Energidepartementet der dei varslar kamp.

Dei kallar endringa eit brot på samfunnskontrakten og ein omfordeling i disfavør av distrikta.

Sjå fleire reaksjonar under.

Regjeringa: – Skil seg vesentleg frå alminneleg forbruk

Energiminister Terje Aasland viser til at straumbruken i datasenter er i kraftig vekst, og at det difor er «heilt nødvendig» å kategorisere det som industri.

– Dette er næring som bruker mykje straum og som skil seg vesentleg frå alminneleg forbruk. Derfor har regjeringa endra tolkinga og forvaltningspraksisen sin. Det meiner vi er sakleg og rett grunngitt.

Han forstår at kraftkommunar som har lagt rette for datasenter reagerer, men meiner klargjeringa er nødvendig for at kraftsystemet skal ha tillit i folket.

– Eg trur også at mange kommunar ser kvifor dette grepet er nødvendig, siger han.

For kommunar som allereie har sett datasenter i drift, lovar statsråden at det vil kome ei overgangsordning.