Bråk etter at dronning Sonja fekk kulturpris:

– Dronning Sonja fekk den nyoppretta kulturprisen i Vestland for innsatsen sin som kulturambassadør og for å løfte fram Vestland som kulturregion.
– Tildelinga har skapt debatt, trass i at fylkeskommunen ønskte å markere prisen som ei gladnyheit.
– Kritikarar meiner juryen har late seg blende av status og kjendisfaktor, og samanliknar valet med Nobels fredspris til Barack Obama.
– Tidlegare teatersjef Terje Lyngstad kallar prisen ei fornærming mot kunst- og kulturarbeidarar som jobbar i det stille i Vestland.
– Rita Tonning frå Raudt, som sit i kulturutvalet, seier ho eigentleg ønskte ein annan vinnar og meiner valet av dronninga er «litt spesielt».
– Utvalsleiar Jacob Nødseth forsvarar tildelinga og meiner dronninga har gjort ein ekstraordinær innsats for kulturlivet gjennom mange tiår.

Den 18. juni drog to utsendingar frå Vestland til Slottet i Oslo.

Målet var å overrekke fylkeskommunens nyoppretta kulturpris til Hennar Majestet Dronning Sonja, for hennar personlege bidrag til å syne fram Vestland som ein leiande kulturregion.

– Vi heidrar ein kulturambassadør utan like, sa fylkesordførar Jon Askeland då han helste heim.

Men heime i Vestland var responsen på pristildelinga i beste fall blanda.

Dronning Sonja på Astruptunet — Juryen la særleg vekt på Dronning Sonja sitt langvarige og djupe engasjement for kunstnarheimen Astruptunet i Jølster då dei grunngav kvifor fylkeskommunens aller første kulturpris skulle gå til Slottet. Foto: Stig Roger Eide / NRK

Samanliknar med Obama-prisen

– Eg tenkte med ein gong på Nobels fredspris til Obama, seier Johan Bengtsson.

Han er tidlegare kulturleiar i Sunnfjord kommune og blant dei som spelte inn forslag til verdige prisvinnarar. I alt kom det inn 229 nominasjonar frå heile fylket.

På same måte som då Den Norske Nobelkomité gav fredsprisen til Barack Obama i 2009, meiner Bengtsson at kulturutvalet i Vestland har late seg blende av status og kjendisfaktor.

I staden for å skaffe seg audiens på Slottet og sole seg i glansen av mottakaren, burde juryen ha løfta fram dei som jobbar i det stille og ikkje får merksemd, meiner Bengtsson.

– For meg er denne avgjerda heilt uforståeleg, legg han til.

Barack Obama mottar Nobels fredspris i Oslo rådhus i 2009 — Barack Obama fekk Nobels fredspris i 2009 etter under eit år som president. Tildelinga skapte stor debatt, og kritikarar meinte at Nobelkomiteen lét seg blende av status og håp, framfor å heidre handfaste fredsresultat på grasrotnivå. Foto: AFP

– Ei fornærming

Tidlegare teatersjef ved Sogn og Fjordane teater, Terje Lyngstad kallar prisutdelinga «ei fornærming mot hardtarbeidande kunst- og kulturarbeidarar som kvar dag skaper kulturlivet i Vestland».

– Ein kulturpris er ikkje berre ei æresutnemning. Han er òg ei anerkjenning frå fellesskapen og ofte ei kjærkomen økonomisk støtte til vidare arbeid. Den funksjonen har ikkje denne tildelinga, skriv han i ei utblåsing på Facebook.

Lyngstad presiserer at han har stor respekt for dronning Sonja sitt mangeårige engasjement for kunst og kunstnarar.

– Eg tvilar ikkje på at kulturutvalet ønskte å heidre ein person som har gjort mykje godt for kunsten. Men denne gongen heidra dei feil person, slår han fast.

– Litt spesielt å gje prisen til dronninga

Rita Tonning (Raudt) sit i fylkeskommunens utval for kultur, idrett og inkludering, som bestemte kven som skulle få prisen.

Ho ønskte i utgangspunktet ein annan vinnar, men slutta seg til fleirtalet slik at alle 15 medlemmar i utvalet kunne tale med ein røyst.

– Eg har ingenting vondt å seie om dronninga, men kulturprisen skal gå til «vanlege» folk som har gjort ein stor innsats for ulike kulturuttrykk i fylket vårt og sett Vestland på kulturkartet – ikkje til samfunnstoppar som uansett har flomlyset på seg frå før av.

Utvalsleiaren forsvarar valet

Jacob Nødseth (V) er leiar i hovudutval for kultur, idrett og inkludering.

Han seier responsen på tildelinga i det store og heile har vore «positiv», sjølv om det alltid er andre syn.

– Det er fint med kritisk debatt, det er jo kulturlivets styrke, seier Nødseth.

Han viser til at fylkeskommunen har ein anna pris som heidrar dei saktmodige kulturheltane («Frivilligprisen»), og meiner at parallellen til fredsprisen til Obama bommar.

– Den kritikken gjekk på at den ferske presidenten fekk prisen før han kunne vise til konkrete fredsresultat.

– Vår tildeling er derimot ein takk for ein formidabel innsats gjennom mange tiår, til ein snart 89 år gammal person som har stor respekt i heile Kultur-Noreg, seier utvalsleiaren.

Hovudutvalet for kultur, idrett og inkludering i Vestland fylkeskommune tildelte Dronning Sonja kulturprisen for 2025 som ein takk for hennar eineståande, livslange innsats og djupe engasjement for kunst- og kulturlivet.

I grunngjevinga trekkjer fylkeskommunen særleg fram følgjande punkt:

Eineståande kulturambassadør: Dronninga har gjennom fleire tiår vore ein iherdig og synleg ambassadør for både små og store kulturaktørar i regionen.
Løftar fylket og institusjonane: Ho har vore ein viktig støttespelar for store institusjonar som Festspela i Bergen, KODE og Førdefestivalen, men har også vist eit sterkt personleg engasjement for lokale kulturskattar som Astruptunet i Jølster og Baroniet i Rosendal.
Utøvande kunstnar med vestlandsmotiv: I tillegg til rolla som formidlar og draghjelp, vert det lagt vekt på Dronninga sitt eige virke som dedikert og utøvande kunstnar, der ho ofte har funne inspirasjon og motiv i den vestlandske naturen.

Nødseth meiner kritikarane devaluerer den jobben som faktisk blir gjort frå kongehuset si side.

– Det som slår meg med stor tyngde når eg les noko av kritikken, er at fleire nok tar innsatsen og engasjementet til Dronninga for gitt.

– Dronninga har brukt heile livet sitt på å løfte kulturfeltet, og eg er glad for at vi kan bruke denne prisen til å takke for hennar heilt ekstraordinære og viktige innsats.