– Det at klokka er riktig og sporbar, er heilt avgjerande for veldig mange samfunnskritiske funksjonar i Noreg og i resten av Europa, seier næringsminister Cecilie Myrseth (Ap).
Tysdag slapp ho ein budsjettlekkasje som viser at regjeringa vil samle heile landet om éi felles klokke
Forskingsnettet til Sikt skal lage klokka, og rekninga på 94 millionar kroner blir tatt over statsbudsjettet.
I dag er store delar av samfunnet heilt avhengige av satellittbaserte tidssignal (GNSS).
Men signala frå verdsrommet er sårbare for forstyrringar.
I Finnmark har særlegjammeangrep ført til konsekvensar for flytrafikken.
Nasjonal kommunikasjonsmyndigheit (Nkom) har slått fast at GPS-forstyrringane i Finnmark og delar av Nord-Noreg kjem frå område aust for grensa, nærare bestemt frå Russland.
Det kan i verste fall føre til at flyet blir ståande på bakken eller må lande andre stader.
Dette skuldast ofte at klokkene i flyet og på bakken viser ulik tid. Det gjer kvardagen til pilotane krevjande.
Men det er ikkje berre pilotane som slit med feil tid.
Mobiltelefonar, kortterminalar, internett og datamaskinar brukar også ei felles tid for å fungere.
Rett klokkeslett er avgjerande for all navigasjon på veg, til sjøs og i lufta.
– Flya våre er avhengige av det, toga, og i samfunnet elles. Me bruker no 94 millionar for å få på plass ein nasjonal tidsteneste, som er viktig også med tanke på tryggleiken og beredskap. Så det skal me no bygger opp, og det foreslår me i budsjettet, seier Myrseth.
Tida er avgjerande
Ei nasjonal superklokke vart også føreslått i ei greiing frå Justervesenet og Nasjonal kommunikasjonsmyndigheit (Nkom) tidlegare i år.
Om datasystem ikkje veit kva klokka er på millisekundet, kan til dømes mobiltelefonen miste posisjonen sin og ikkje lenger vite kvar han er.
Myrseth meiner 94 millionar er nok pengar for å kome i gang.
– Det er det me trenger til å komme i gang no, og derfor løyver me dei pengane. Det er utruleg viktig for tryggleik og beredskap. Det er ei prioritering for regjeringa, og då må me vere sikre på at tida den er riktig, og at man kan forhalde seg til de tenestene som vi har, seier ministeren.
Pilot seier jamming skjer dagleg
Sindre Haanshuus er pilot og nestleiar i Norsk Flygerforbund. Han flyg fleire av rutene til Widerøe til Aust-Finnmark.
Han fortel at det er utfordrande å fly i område der GNSS-signalet blir råka av jamming.
– Det skjer jo dagleg. Det er heller regelen enn unntaket at det oppstår på ei flyging i Aust-Finnmark. Så det er jo noko som alle flygarar som opererer i dei områda, har blitt vant til at det er kvardagen, seier Haanshuus.
Han seier at pilotane har strenge tryggleikskrav og rutinar som gjer at det framleis er trygt å fly.
Men når flya ikkje får GNSS signal på grunn av jamming så må dei bruke andre måtar for å finne ut kva posisjon dei har i lufta.
– Då får me informasjon på instrumentere at GNSS-signala ikkje er til å stole på. Og då veljar me GNSS bort som kjelde til den informasjonen som vi baserer oss på. Og heller bruke tilgjengelege kjelder. Fortrinnsvis installasjonar på bakken, anten me motar det sjølv eller via flygeleiar som brukar radar, seier Haanshuus.
Det kan føre til fleire innstillingar på grunn av til dømes dårleg vêr eller tåke.
– Det kan gå ut over regulariteten, seier Haanshuus.
Han meiner det er bra at regjeringa foreslår eit nytt system. Samstundes understrekar han at det bakkebaserte systemet framleis er viktig for å få flya i lufta.
– Om man ikkje kan stole på GNSS, så må ein oppretthalde bakkestasjonar, sånn at man kan fortsette å operere på ei sikker måte, meiner nestleiaren i Flygerforbundet.