Ei velskulert betening på 32 tilsette i Jæren Forbruksforening kunne torsdag 25. mai 1972 ønska kundane velkomne til eit 1800 kvadratmeter stort varehus på Bryne torg.
Nærmare 6,5 millionar kroner var investerte i bygg og inventar. Det lokale samvirkelaget var blitt del av kjeda Domus, forgjengaren til Coop Obs!
Bak disken i delikatessa, stod to 19-åringar frå Brusand og Bore, Ragnhild Bøe Røgenes og Margit Jøssang.
Som 16-åringar kom dei frå eitt år på handelsskulen på Bryne, til jobb og hybel på gamle «Forbruken» ved torget.
I forkant av opninga av den nye flaggskipbutikken, drog veninnene saman med pølsemakar Sverre Stangeland, på ein tre dagar lang studietur til Domus på Nesttun utanfor Bergen.
Farse frå starten
Snakkar du med folk som minnest Domus, startar dei med ein gong å presentera sitt mentale kart over butikken, som ifølge Stavanger Aftenblad var så stor at kundane vart utstyrte med faktiske kart på opningsdagen.
Studieturen til Domus Nesttun skulle gje svar på kva type produkt delikatesseavdelinga – som var noko nytt på Bryne – skulle selja.
Inspirasjonen til farsen er kanskje bergensk, men at matfenomenet har opphav på Bryne, er Ragnhild Bøe Røgenes klar på.
– Me laga vår eigen vri. Me tenkte med ein gong på kva me skulle gjera slik at dette skulle bli attraktivt.
Derfor blanda Sverre Stangeland bacon og frosne grønsaker i kjøtfarsen, som vart levert frå Rogaland Fellessalg.
Farsane vart steikte i ein stor grill, i firkanta porselensformer som vart roterte inne i omnen. «Plettane» vart smurde før bruk, og måtte vaskast etterpå.
– Det var litt av eit styr, fortel Ragnhild.
Populær i 50 år
– Me var så spente på korleis dette skulle slå an. Men etter kvart vart køane lange, i skulefriminutta, og me var utselde kvar dag.
Ragnhild har ofte tenkt at det manglar noko i historia om farsen – som er eit hyppig tema i lokalavisa, og som nyleg vart presentert i eit NRK-innslag som gjekk viralt.
Delen som manglar, er kanskje den aller viktigaste, om kor farseeventyret starta.
– Det er ikkje kome fram. Men han er altså her ifrå, og nå er det visst gått 50 år sidan, eit jubileum som Kjell Olav Stangeland nyleg gjorde folk i gruppa Jæren før i tida merksame på.
Farse i to brød?
I innslaget på «Norge Rundt», blir farsen kalla «drengamad».
Men frå starten var det særleg elevane på Landsgymnaset som kom trekkande nedover frå Geidahodnet for å få seg ein rimeleg og mektig lunsj.
Det flate, søte kveitebrødet – heideveggen – har alltid vore farsens faste følgesvein.
Ragnhild, som jobba mange år på Domus før ho gjekk vidare til andre jobbar, kan aldri hugsa å ha blitt spurt om å dela farsen i to.
– Nei, det er heilt nytt. Det var ikkje deling då, det gjorde me aldri i mi tid, seier ho bestemt.
Identitetsmarkør
I 2022 får ein servert farse – i eitt eller to brød – i alle tre jærkommunane. På 50 år er farsen blitt ein jærsk identitetsmarkør, omtrent på linje med dialekten, steingardar og vinden.
– Me hadde ikkje peiling på korleis dette ville bli. Det var berre noko me skulle prøva, sidan alt i butikken og delikatessa var nytt. Men det var raskt populært, og snart var det andre som begynte å laga farse, sidan me selde så godt, seier Ragnhild.
Ragnhild fortel at ho ikkje har prøvd farse på fleire år, men synest framleis det er godt. Det gjer også barnebarnet hennar, som bestiller farse frå mor kvar fredag.