«På tide med meir handling!» skreiv Time-ordførar Andreas Vollsund torsdag på den offisielle Facebook-sida til ordføraren.
Han fortalde at han var skaka over saka på Nærbø i Hå, der 30 år gamle Maren Sømme døydde dagen etter at ho sist søndag blei funne hardt skada i huset der ho budde saman med kjærasten.
Politiet har sikta mannen for drap. Han er dømt for vald mot ein tidlegare partnar, men avviser at han har påført Sømme vald. Han nektar straffskuld og hevdar at kjærasten derimot var sjuk.
Vollsund meiner at alle – systemet og lokalsamfunnet – har ansvar for å ta vald i nære relasjonar på største alvor, og sørga for at kvinner som lever med vald, får vernet dei treng.
«Kvar gong ei kvinne blir utsett for grov vald eller blir drepen av ein nåværende eller tidlegare partnar, er det eit signal om at me fremdeles ikkje gjer nok for å førebyggje og gripe inn», skreiv Vollsund.
– Skal aldri få skje igjen
I Hå uttrykte ordførar Andreas Bjorland tilsvarande sterke kjensler i eit intervju med Jærbladet torsdag. Han kjente seg trist og sint.
– Dette er noko som ikkje skulle ha skjedd, sa han.
Det skal vera trygt på Nærbø og i Hå, slo ordføraren fast.
– Det må me stå i lag om at det fortsatt skal vera, for noko sånt som dette skal aldri få skje igjen, sa han.
Behandla nesten 100 i fjor
Alvorleg og gjentatt vald mot partnar er det i hovudsak menn som driv med. Det same gjeld partnardrap.
Særleg organisasjonen Alternativ til vold (ATV) har spesialisert seg på å behandla menn (og kvinner) som utøver vald mot partnar eller barn. Dei hjelper også kvinner (og menn) som er utsette for slik vald.
I fjor behandla stiftinga 96 valdsutøvande menn frå Stavanger, Sandnes, Sola, Randaberg, Kvitsøy, Strand og Klepp. Mellom anna gir ATV kontinuerlig gruppebehandling til menn som har utøvd partnarvald.
For at terapi skal verka, må personen som utøver vald, ha erkjent at han (eller ho) skader, skremmer eller krenker dei han er glad i, fortel Mille Bjørg Vinsten, psykologspesialist og kontorleiar ved ATV Stavanger.
Kontoret i Stavanger hadde i fjor drøyt 14 årsverk.
– Me tilbyr terapeutisk behandling der ein ser kva som gjer at valdssituasjonar oppstår. Éin ting er å få slutt på fysisk vald. Det kan vera ein større jobb å slutta med den psykiske og den latente valden som gjer partnar og familie utrygg, seier Vinsten til Jærbladet.
Hå sa opp behandlingskontrakt
Med Klepp har ATV hatt samarbeid sidan 2019, opplyser kontorleiaren.
Både Hå og Time har også hatt kontrakt med ATV tidlegare.
Innbyggarar i Hå hadde tilgang til behandlingstilbod i ATV frå august 2016 til hausten 2017, ifølge ATV sin årsrapport frå 2017. Der står det:
«Høsten 2017 sa Hå kommune opp avtalen med ATV av budsjettmessige årsaker.»
– Ingen som bur i Hå får hjelp frå oss, stadfester Mille Bjørg Vinsten.
– Viss me ikkje har samarbeidsavtale med ein kommune, kan me ikkje gi noko tilbod, seier ho.
Det same gjeld Time kommune.
Færre i behandling etter at Time kutta
Frå 2021 til 2024 hadde Time kontrakt med ATV og dermed tilbod om behandling til valdsutøvarar og valdsramma i kommunen.
ATV sin årsrapport frå i fjor viser til «ein moderat nedgang i behandlingsaktivitet. Nedgangen skyldes først og fremst at Time kommune ikke videreførte kontrakten fra 2024».
I Time sparte kommunen 540.000 kroner då dei sa opp avtalen med Alternativ til vald i den store kuttrunden i 2024.
– Drapssikta deltok i progam
Den drapssikta mannen i 30-åra har budd i Hå kommune i mange år etter at han kom til Norge frå Afghanistan som flyktning mens han var barn.
Ifølge Arvid Sjødin, som er advokaten hans, deltok mannen i program i kriminalomsorga «i lange tider» i samband med valdsdommen han sonte for nokre år sidan. Sjødin er ikkje spesifikk på kva slags program dette var.
Jærbladet har spurt kommunalsjef for helse og velferd i Hå, Jørn Kosmo, kva opplegg kommunen har for å følga opp personar som er dømt for partnarvald og som bur i kommunen, etter soning.
Han svarer i ein e-post at han ikkje vil kommentera den konkrete straffesaka som politiet etterforsker.
Men han skriv også dette:
«Hå kommune arbeider systematisk med forebygging og oppfølging gjennom handlingsplanen mot vold og overgrep i nære relasjoner. Oppfølging skjer ut fra den enkeltes behov gjennom ordinære tjenester som psykisk helse- og rustjeneste, NAV, fastlege og andre relevante tilbud.»
Vidare:
«Når personer skal tilbakeføres til samfunnet etter soning, samarbeider kommunen med kriminalomsorga for å legge til rette for en så stabil og trygg situasjon som mulig. Hvilken oppfølging som gis, vil variere ut fra den enkeltes behov.»
Kosmo stadfester at kommunen tidlegare hadde avtale med Alternativ til vold, men ikkje har det i dag.
«Samtidig er kommunen opptatt av at personer med utfordringer knyttet til vold, skal få nødvendig hjelp og oppfølging gjennom tilgjengelige tjenester og i samarbeid med andre instanser», skriv kommunalsjefen.
Vil ha behandlingstilbodet tilbake
Jærbladet har spurt ordførarane i Time og i Hå om kva dei synest om at kommunane deira har fjerna tilbodet som valdsutøvarar tidlegare kunne få i Alternativ til vold.
Time-ordførar Andreas Vollsund hugsar godt at politikarane gjekk med på kuttframlegget frå administrasjonen som gjorde slutt på tilbodet frå 2025.
– Det var eit av kutta som verkeleg smerta. Men me fekk beskjed om at ein del av dette kunne løysast i eigen organisasjon. Eg trur likevel me har mista noko. Alternativ til vald er ein veldig bra organisasjon, seier Vollsund (H).
I budsjettprosessen i år diskuterte politikarane om dei skulle gjeninnføra opplegget, fortel han.
– Både mitt og andre parti kjempa for å få det tilbake. Men ingen la det inn. Eit budsjett skal gå rundt.
I neste runde trur han det kan gå annleis.
– Eg trur mange vil kjempa for det. Og i mellomtida har me snudd raude til ganske grøne tal, seier ordføraren i Time.
– Må få fakta på bordet
I Hå var ordførar Andreas Bjorland (KrF) medlem av kommunestyret då kommunen sa opp avtalen med ATV for å spara pengar. Han hugsar ikkje saka.
Men kommunen har prioritert arbeid mot vald i nære relasjonar og må prioritera det framover, meiner han.
– Me har fokus på det i barnehage, skule og på helsestasjonar og prøver å avdekka slike forhold.
– Er kommunen skodd til å følga opp personar som er dømt for vald mot partnar?
– Me sit ikkje på all kunnskap sjølv, men har tilgang til apparat som kan hjelpa.
Avdekking er kanskje det største problemet; det går for lang tid, seier Bjorland.
Han meiner at folk som mistenker vald i nære relasjonar hos andre, bør melda ifrå til barnevern eller politi.
– Betre ein gong for mykje enn ein gong for lite, meiner Bjorland.
I den aktuelle saka på Nærbø pågår etterforskinga, og det er ikkje avklart kva som faktisk skjedde med Maren Sømme. Ordføraren presiserer at han snakkar generelt og uavhengig av denne saka.
– Men om det er gjort feil og om noko har svikta, skal me ta tak i det, uansett kva instans det gjeld. Men før me gjer det, må me ha fakta på bordet, seier Andreas Bjorland til Jærbladet.
– Frivillig i kriminalomsorga
Kriminalomsorga, den offentlege instansen som sørgjer for at straffar blir gjennomførde, skal mellom anna bidra til at lovbrytarar kan gjera ein eigen innsats for å endra det kriminelle handlingsmønsteret sitt.
Dei følger opp den enkelte både i fengsel og ofte etterpå – med tilbod om utdanning, arbeid og anna som skal gjera livet normalt.
For valdsdømde kan det vera hjelp til sinne- eller stressmeistring og andre typar kognitive program, ifølge Tanja Rosså Ødegård, regiondirektør i kriminalomsorga sørvest.
– Me prøver å møta kvar enkelt domfelt med det dei treng. Men for alle med fengselsstraff utan vilkår, er det frivillig å delta i slikt. Det betyr at ein må vera motivert. Det er svært mange, seier Ødegård.
Alle er i stand til å endra seg, trur regiondirektøren.
– Men ein må òg ha evna til å læra. Ikkje alle forstår følgene av eigne handlingar. Me gjer så godt me kan. Men dette er ingen quick-fix, seier ho til Jærbladet.